Γράφει η Ανθούλα Μενελάου, Επαρχιακή Γραμματέας ΠΟΓΟ Λεμεσού
Διανύουμε την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, της ψηφιοποίησης και της ταχύτατης τεχνολογικής προόδου. Σε πολλά επίπεδα, η καθημερινότητά μας φαίνεται πιο εύκολη από ποτέ: οι πληροφορίες είναι άμεσα προσβάσιμες, η επικοινωνία σχεδόν στιγμιαία και η τεχνολογία υπόσχεται να απλοποιήσει κάθε πτυχή της ζωής μας. Κάποιος θα μπορούσε να σκεφτεί ότι το κοινωνικό πεδίο, οι εργασιακές σχέσεις και η ισότητα έχουν πλέον φτάσει στα επιθυμητά επίπεδα, ότι οι γυναίκες, όπως και οι άνδρες, ζουν και δραστηριοποιούνται σε μια κοινωνία χωρίς εμπόδια.
Η ιδανική πραγματικότητα σίγουρα θα ήταν αυτή. Παρά την πρόοδο στην εκπαίδευση, την επαγγελματική συμμετοχή και τη δημόσια ορατότητα, οι γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ανισότητες, στερεότυπα και περιορισμούς που η τεχνολογία από μόνη της δεν μπορεί να καταργήσει. Οι κοινωνικοί ρόλοι που έχουν διαμορφωθεί ιστορικά εξακολουθούν να επιβάλλονται, ακόμα και όταν οι γυναίκες διεκδικούν την ανεξαρτησία τους, την επαγγελματική τους ανέλιξη και την προσωπική τους ελευθερία. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, «η ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών παγκοσμίως είναι ένας ολοένα και πιο μακρινός στόχος, ο οποίος θα επιτευχθεί στην καλύτερη περίπτωση «σε 300 χρόνια».
Σε αυτό το πλαίσιο απαντάται και το ερώτημα μεγάλης μερίδας της κοινωνίας που διερωτάται γιατί μια γυναικεία οργάνωση, όπως η ΠΟΓΟ, συνεχίζει να διεκδικεί τα «αυτονόητα». Η πρόοδος δεν είναι ποτέ απόλυτη. Η ισότητα δεν είναι θέμα τεχνολογίας, αλλά καλλιέργειας νοοτροπίας μέσω της παιδείας, πολιτισμικής αλλαγής, λήψης ρηξικέλευθων πολιτικών αποφάσεων και, πάνω από όλα, δυναμικής διεκδίκησης του «αυτονόητου» και του δίκαιου.
Στην Κύπρο σήμερα, με βάση τα στατιστικά δεδομένα:
- Οι γυναίκες εξακολουθούν να αμείβονται λιγότερο από τους άνδρες για την ίδια εργασία.
- Η εκπροσώπηση σε θέσεις λήψης αποφάσεων παραμένει περιορισμένη.
- Το βάρος της φροντίδας του σπιτιού και της οικογένειας πέφτει δυσανάλογα στις γυναίκες.
- Τα στερεότυπα και οι κοινωνικές προσδοκίες εξακολουθούν να επηρεάζουν τις επιλογές τους στην οικογένεια, την εργασία και την προσωπική ζωή.
Διερωτόμαστε πόσο προβληματίζει τους αρμόδιους φορείς, την κοινωνία, την οικογένεια, τους φίλους, τον/την σύντροφο, αν υπάρχει, η πίεση που αντιμετωπίζει μια γυναίκα, η οποία καλείται να ανταπεξέλθει ταυτόχρονα σε πολλούς ρόλους: επαγγελματικό, οικογενειακό, κοινωνικό. Το άγχος, η ψυχολογική καταπόνηση και οι πιθανές συνέπειες για την υγεία και την προσωπική της ζωή συχνά μένουν αόρατα.
Πόσο πραγματική είναι η στήριξη που προσφέρει το κράτος για να ανταπεξέλθει σε αυτές τις απαιτήσεις; Λαμβάνονται ουσιαστικά μέτρα, όπως επαρκείς άδειες μητρότητας και πατρότητας, αποφάσεις που αφορούν το ωράριο εργασίας, τους μισθούς, την δωρεάν και ποιοτική πρόσβαση σε φροντίδα παιδιών ή ηλικιωμένων, ψυχολογική υποστήριξη, και οικονομική βοήθεια για τις πιο ευάλωτες ομάδες; Ή μήπως αναμένουμε από τη γυναίκα να τα καταφέρνει στηριζόμενη στις ατομικές της δυνάμεις, χωρίς επαρκή υποστήριξη;
Η πίεση αυτή δεν είναι απλώς ατομικό ζήτημα, είναι ζήτημα κοινωνικό και πολιτικό. Αφορά τη διαμόρφωση μιας κουλτούρας που αναγνωρίζει τις πολλαπλές ευθύνες της γυναίκας και παρέχει τα μέσα για ισότιμη συμμετοχή σε όλους τους τομείς της ζωής. Χωρίς μια τέτοια συνολική προσέγγιση, οι γυναίκες παραμένουν παγιδευμένες μεταξύ κοινωνικών προσδοκιών και προσωπικών αναγκών, με μεγάλο κόστος για την υγεία, την ψυχολογία και την επαγγελματική τους ανάπτυξη.
Η ΠΟΓΟ, λοιπόν, δεν διεκδικεί κάτι περασμένο ή υπερβολικό. Διεκδικεί την εφαρμογή ίσων δικαιωμάτων σε κάθε πτυχή της ζωής μας, την αφαίρεση των αόρατων εμποδίων και την αναγνώριση της φωνής της γυναίκας στην κοινωνία ως ισότιμης με εκείνη του άνδρα. Η εξέλιξη σε πάρα πολλούς τομείς μπορεί να μας προσφέρει εργαλεία, αλλά δεν μπορεί να αλλάξει νοοτροπίες. Δεν μπορεί να εξαλείψει κοινωνικές πιέσεις, στερεότυπα ή διακρίσεις. Όσο και αν η ορατότητα των γυναικών αυξάνεται, η ουσιαστική ισότητα απαιτεί συνεχή αγώνα, δράση και διεκδίκηση. Ακόμη και αν υπάρχουν νομοθεσίες και αποφάσεις που θα έπρεπε να λειτουργούν προληπτικά, να ανοίγουν το δρόμο προς την επίτευξη της έμφυλης ισότητας και να προστατεύουν τα δικαιώματα των γυναικών, εντούτοις τα κοινωνικά στερεότυπα και οι προσδοκίες για παραδοσιακούς ρόλους παραμένουν και εμποδίζουν το δικό μας όραμα.
Με άλλα λόγια, η οποιαδήποτε πρόοδος επιτυγχάνεται δεν μπορεί να είναι ο τελικός προορισμός, αλλά μια διαρκής διαδικασία. Ακόμη και όταν φαίνεται ότι έχει επιτευχθεί κάτι σημαντικό, πάντα υπάρχει περιθώριο βελτίωσης, ανάγκη επαγρύπνησης και συνεχούς δράσης. Αυτό διεκδικούμε ούσες μαζικά οργανωμένες στο Γυναικείο Κίνημα της ΠΟΓΟ, αυτό αξιώνουμε μέσα από το 15ο Παγκύπριο Συνέδριο μας.