Γράφει η Ερμιόνη Μιχαήλ, Πολιτική Επιστήμονας, Μέλος Γ.Σ. ΠΟΓΟ
Η βία κατά των γυναικών είναι ένα βαθιά κοινωνικό, πολιτικό και ταξικό φαινόμενο, που ριζώνει μέσα σε ένα πατριαρχικό και καπιταλιστικό σύστημα ανισοτήτων. Παρά τις νομοθετικές τροποποιήσεις και την αυξανόμενη κοινωνική ευαισθητοποίηση, το φαινόμενο παραμένει τρομακτικό και απειλητικό. Θύματα δεν είναι μόνο οι γυναίκες, αλλά ολόκληρη η κοινωνία που επιλέγει, πολλές φορές, τη σιωπή. Το Γυναικείο Κίνημα ΠΟΓΟ, με πορεία εβδομήντα πέντε χρόνων, έχει σταθεί στην πρώτη γραμμή του αγώνα για την εξάλειψη της βίας και την ουσιαστική ισότητα των φύλων.
Τα στοιχεία που υπάρχουν είναι ανησυχητικά. Σύμφωνα με τον Σύνδεσμο για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια (ΣΠΑΒΟ), μόνο το 2023 καταγράφηκαν πάνω από 3.700 περιστατικά βίας κατά των γυναικών. Από το 2010 μέχρι σήμερα, περισσότερες από 40 γυναίκες έχουν χάσει τη ζωή τους εξαιτίας της έμφυλης βίας. Πίσω από αυτούς τους αριθμούς κρύβονται ιστορίες φόβου, σιωπής και κοινωνικής αδιαφορίας.
Με βάση τα στοιχεία της Eurostat για την χρονιά 2024 το 44.5% των γυναικών στην Κύπρο δήλωσε πως έχει δεχθεί κάποιου είδους βία από τον σύντροφο ή τον σύζυγο της. Κι όμως εν έτη 2025 βρισκόμαστε αντιμέτωποι με φράσεις όπως:
«να δούμε τι φορούσε»,
«κάτι θα του έκανε κι αυτή»,
«αν ήταν σοβαρό, θα είχε πάει στην αστυνομία»
και διάφορα άλλα. Φράσεις ο οποίες αποτελούν τη φωνή ενός μεγάλου μέρους μιας κοινωνίας που μαθαίνει να αμφισβητεί το θύμα αντί να κατηγορεί τον θύτη.
Παρά τις προσπάθειες που έγιναν τα τελευταία χρόνια και το νομοθετικό πλαίσιο που έχει θεσπιστεί για την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας, η Κύπρος εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις και αδυναμίες. Οι υπηρεσίες στήριξης που υπάρχουν είναι περιορισμένες, η δικαστική διαδικασία παραμένει αργή, οι προκαταλήψεις και η αντιμετώπιση που συναντούν τα θύματα εξακολουθούν να δυσκολεύουν τα θύματα να μιλήσουν. Η ΠΟΓΟ τονίζει ότι η βία κατά των γυναικών δεν είναι ιδιωτική ή μόνο γυναικεία υπόθεση, αλλά ζήτημα δημόσιου ενδιαφέροντος και κοινωνικής δικαιοσύνης.
Η πρόληψη είναι για την ΠΟΓΟ ο θεμέλιος λίθος του αγώνα για την εξάλειψη της έμφυλης βίας. Δεν μπορούμε να μιλάμε για εξάλειψη της βίας χωρίς εκπαίδευση, χωρίς ενημέρωση, χωρίς αλλαγή νοοτροπίας. Η ισότητα και ο σεβασμός πρέπει να διδάσκονται από το σχολείο, με προγράμματα μεταξύ άλλων και της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης που θα μαθαίνουν στα παιδιά τι σημαίνει συναίνεση, σεβασμός και ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Τα μέσα ενημέρωσης οφείλουν κι αυτά να αναλάβουν ευθύνη προβάλλοντας πρότυπα ισότητας, όχι στερεότυπα που καθηλώνουν τις γυναίκες σε ρόλους υποταγής, αντικειμενοποίησης, σεξιστικής ή στερεοτυπικής απεικόνισης.
Το ευρύτερο καπιταλιστικό σύστημα με τις ανισότητες που δημιουργεί, τοποθετεί τις γυναίκες στο φθηνό εργατικό δυναμικό καθιστώντας τις ευάλωτες σε σχέση με τους άντρες, ιδιαίτερα γυναίκες με μεταναστευτική βιογραφία ή γυναίκες που βρίσκονται στα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα.
Η μισθολογική ανισότητα και η επισφάλεια στην εργασία εγκλωβίζουν πολλές γυναίκες σε κακοποιητικές σχέσεις. Συνεπώς η οικονομική ανεξαρτησία των γυναικών είναι κρίσιμος παράγοντας. Για αυτό η ΠΟΓΟ έχει προτεραιότητα την ίση αμοιβή, καλύτερες συνθήκες εργασίας και ενίσχυση των δημόσιων δομών φροντίδας, ώστε οι γυναίκες να μπορούν να εργάζονται χωρίς να επωμίζονται δυσανάλογα βάρη.
Η ΠΟΓΟ τονίζει πως η προστασία των θυμάτων δεν μπορεί να βασίζεται μόνο σε εθελοντικές οργανώσεις ή μεμονωμένες πρωτοβουλίες αφού η κυβέρνηση φρόντισε να μεταφέρει το βάρος της ευθύνης της διαχείρισης της έμφυλης βίας στης ΜΚΟ, στις οποίες δεν παρέχει ούτε τους πόρους για να μπορέσουν να λειτουργήσουν. Χρειάζεται κρατική πολιτική με επαρκή χρηματοδότηση και συντονισμό, ενίσχυση των δομών, την στήριξη των θυμάτων και τη επανένταξη τους στην κοινωνία, καθώς και την θεραπεία των θυτών έτσι ώστε να αποφευχθούν παρόμοια περιστατικά στο μέλλον και να σπάσει ο φαύλος κύκλος της βίας.
Η συνεχής εκπαίδευση της αστυνομίας και των λειτουργών πρόνοιας και η πρόσληψη περισσότερων γυναικών για τον χειρισμό περιστατικών έμφυλης βίας είναι ένα βήμα που πρέπει να γίνει έτσι ώστε και οι κακοποιημένες γυναίκες να νοιώσουν εμπιστοσύνη προς τις κρατικές υπηρεσίες και να προβαίνουν στις απαραίτητες καταγγελίες.
Η καθυστέρηση στη διαδικασία και η απουσία εξειδικευμένων επαγγελματιών οδηγούν συχνά σε απώλεια αποδεικτικών στοιχείων και, τελικά, σε ατιμωρησία. Άρα η ίδρυση ιατροδικαστικών κέντρων σε όλες τις επαρχίες, όπου οι γυναίκες θα μπορούν να εξετάζονται άμεσα και με διακριτικότητα μετά από περιστατικά βίας ή σεξουαλικής κακοποίησης είναι ένας τρόπος έτσι ώστε να αντιμετωπιστεί η ατιμωρησία.
Η ΠΟΓΟ έχει επανειλημμένα επισημάνει ότι οι καθυστερήσεις στα δικαστήρια και η έλλειψη ευαισθητοποίησης των λειτουργών αποθαρρύνουν τα θύματα να προχωρήσουν. Σε πολλές περιπτώσεις, γυναίκες που κατήγγειλαν κακοποίηση αναγκάστηκαν να ζήσουν για μήνες ή χρόνια με τον φόβο, περιμένοντας την εκδίκαση της υπόθεσής τους. Η ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης και η επιμόρφωση δικαστών και εισαγγελέων πάνω σε ζητήματα φύλου θα βοηθήσει τις γυναίκες να αισθανθούν ότι το κράτος βρίσκεται πραγματικά στο πλευρό τους.
Η βία κατά των γυναικών είναι πρόβλημα που αφορά όλους. Δεν είναι θέμα φύλου, αλλά ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δημοκρατίας. Στην Κύπρο, κάθε γυναίκα πρέπει να μπορεί να ζει χωρίς φόβο, χωρίς εξάρτηση, χωρίς σιωπή.
Η φωνή της ΠΟΓΟ είναι σταθερή και ξεκάθαρη: η ισότητα δεν χαρίζεται, κατακτάται. Η κοινωνία, το κράτος και οι πολίτες οφείλουν να συνεργαστούν για να μετατρέψουν τις λέξεις «πρόληψη», «προστασία» και «δικαιοσύνη» σε πράξη. Μόνο τότε η Κύπρος θα μπορέσει να πει ότι είναι μια κοινωνία πραγματικά ισότιμη, δίκαιη και ανθρώπινη.