Το 2025 σηματοδοτεί τριάντα χρόνια από την υιοθέτηση της Διακήρυξης και της Πλατφόρμας Δράσης του Πεκίνου, της πιο ολοκληρωμένης παγκόσμιας ατζέντας για την ισότητα των φύλων. Παρά τα σημαντικά βήματα προόδου, καμία χώρα δεν έχει επιτύχει πλήρη ισότητα.
Σύμφωνα με τον UN Women (2024), με τους σημερινούς ρυθμούς απαιτούνται 300 χρόνια για να εξαλειφθεί πλήρως η έμφυλη ανισότητα. Η Πλατφόρμα του Πεκίνου ορίζει 12 κρίσιμους τομείς δράσης, οι οποίοι εξακολουθούν να αποτελούν το πιο ισχυρό πλαίσιο αξιολόγησης της προόδου. Το παρόν υπόμνημα αποτυπώνει σύντομα την παγκόσμια εικόνα, την κατάσταση στην Κύπρο, και προτείνει στοχευμένα μέτρα πολιτικής για ουσιαστική ισότητα.
1. Γυναίκες και Φτώχεια
Πάνω από το 10% των γυναικών παγκοσμίως ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας.
Στην Κύπρο, ο δείκτης κινδύνου φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού αγγίζει 18.5% των γυναικών.
Μέτρα: αναθεώρηση κοινωνικών παροχών, στεγαστική πολιτική που να απευθύνεται ουσιαστικά σε όσους και όσες έχουν ανάγκη, αντιμετώπιση της ακρίβειας, δημιουργία δομών φροντίδας για παιδιά, ΑμεΑ και ηλικιωμένους και δωρεάν πρόσβαση.
2. Εκπαίδευση και Κατάρτιση των Γυναικών
Παγκοσμίως το 90% των κοριτσιών φοιτούν στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, αλλά υποεκπροσωπούνται στα STEM. Στην Κύπρο οι γυναίκες αποτελούν 58% της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αλλά υποεκπροσωπούνται στα τεχνολογικά επαγγέλματα, στις θέσεις έρευνας και σε ακαδημαϊκά επαγγέλματα.
Μέτρα: Προώθηση της έμφυλης ισότητας σε τομείς STEM, προώθηση ισότητας φύλων και σεξουαλικής αγωγής στο σχολικό πρόγραμμα, διά βίου μάθηση για γυναίκες εκτός αγοράς εργασίας.
3. Γυναίκες και Υγεία
Περισσότερες από 500 γυναίκες παγκόσμια πεθαίνουν καθημερινά κατά τον τοκετό. Στην Κύπρο παρατηρείται μεγάλο κενό όσον αφορά τόσο στην δωρεάν πρόσβαση στις υπηρεσίες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας όσο και στην λειτουργία υπηρεσιών ψυχοκοινωνικής στήριξης.
Μέτρα: Δωρεάν και καθολική πρόσβαση στις υπηρεσίες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας, προσβάσιμες και σύγχρονες υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ενίσχυση προληπτικών προγραμμάτων.
4. Βία κατά των Γυναικών
1 στις 3 γυναίκες έχει υποστεί βία. Στην Κύπρο, παρότι κυρώθηκε η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, η εφαρμογή παραμένει ελλιπής.
Μέτρα: Εθνικό σύστημα καταγραφής, επέκταση καταφυγίων, δημιουργία ενδιάμεσων δομών στήριξης θυμάτων, εκπαίδευση των λειτουργών πρώτης γραμμής, αποτελεσματική παρέμβαση της Αστυνομίας, άμεσες και δίκαιες δίκες .
5. Γυναίκες και Ένοπλες Συγκρούσεις
Οι γυναίκες αποτελούν λιγότερο από το 20% των διαπραγματευτριών στις προσπάθειες ειρηνικής επίλυσης συγκρούσεων. Στην Κύπρο υφίσταται Εθνικό Σχέδιο Δράσης 1325, του οποίου η εφαρμογή είναι ανεπαίσθητη. Καμμία δεν πρόοδος δεν υπάρχει στην εφαρμογή του Σχεδίου Δράσης του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ(απόφαση 2587 του ΟΗΕ(2021) που αφορά την Ισότητα των Φύλων, προκειμένου να ενισχυθεί η πλήρης, ισότιμη και ουσιαστική συμμετοχή των γυναικών στις ειρηνευτικές συνομιλίες και να παρασχεθεί άμεση υποστήριξη και ενθάρρυνση στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών για την ενίσχυση των διακοινοτικών επαφών και την οικοδόμηση εμπιστοσύνης.
Μέτρα: Συμμετοχή γυναικών στις τεχνικές επιτροπές του Κυπριακού, ετήσιες δημόσιες εκθέσεις για την εφαρμογή του Σχεδίου Δράσης για την εφαρμογή του 1325 και την εφαρμογή του Σχεδίου Δράσης βασισμένου στην Απόφαση 2587 του ΟΗΕ(2021), προώθηση της ενσωμάτωσης της διάστασης φύλου στην εξωτερική πολιτική.
6. Γυναίκες και Οικονομία
Το παγκόσμιο χάσμα αμοιβών παραμένει στο 20%. Στην Κύπρο το χάσμα φτάνει το 12,2% και το συνταξιοδοτικό 39%. Οι γυναίκες βρίσκονται σε επισφαλής θέσεις εργασίας ενώ επωμίζονται το μεγαλύτερο μέρος της άτυπης φροντίδας.
Μέτρα: καταπολέμησης του χάσματος αμοιβών, αύξηση του κατώτατου μισθού, καθιέρωση συμβάσεων εργασίας, δημιουργία δομών φύλαξης παιδιών και στήριξη της οικογένειας μέσω δίκαιης κοινωνικής πολιτικής, παροχή κινήτρων για πρόσληψη γυναικών, αναγνώριση της απλήρωτης φροντίδας.
7. Γυναίκες στην Εξουσία και στη Λήψη Αποφάσεων
Μόνο 26,7% των βουλευτών παγκοσμίως είναι γυναίκες.
Στην Κύπρο το ποσοστό είναι 14.3%. Εξίσου χαμηλά είναι τα ποσοστά γυναικείας εκπροσώπησης στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Μέτρα: εκστρατείες καταπολέμησης στερεοτύπων, προγράμματα ενδυνάμωσης και θεσμοθέτηση υποστηρικτικών δομών που θα διευκολύνουν τη συμμετοχή της γυναίκας στα σώματα λήψης αποφάσεων και γενικότερα στη πολιτική και δημόσια ζωή.
8. Μηχανισμοί για την Προώθηση της Ισότητας των Φύλων
Μόνο το 13% των κρατών διαθέτει επαρκώς χρηματοδοτημένους μηχανισμούς. Στην Κύπρο απαιτείται ενίσχυση και συντονισμός όλων των φορέων που επιλαμβάνονται θέματα ισότητας των φύλων.
Μέτρα: Δημιουργία Ενιαίας Αρχής Ισότητας με εκτελεστικές αρμοδιότητες, επαρκείς οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους και δυνατότητα οριζόντιου συντονισμού όλων των φορέων, στήριξη του ΕΜΔΓ και των γυναικείων οργανώσεων.
9. Ανθρώπινα Δικαιώματα των Γυναικών
Σε πολλές χώρες καταγράφεται υποχώρηση δικαιωμάτων. Στην Κύπρο υπάρχει νομοθετικό πλαίσιο το οποίο δεν εφαρμόζεται στο βαθμό που θα έπρεπε.
Μέτρα: Εφαρμογή όλων των σχετικών νομοθεσιών με επαρκής δομές και πόρους, προώθηση μέτρων και πολιτικών για την καταπολέμηση σεξιστικής ρητορικής, προώθηση των δικαιωμάτων όλων των γυναικών ανεξαρτήτως προέλευσης, θρησκείας, αναπηρίας, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας φύλου.
10. Γυναίκες και ΜΜΕ
Μόνο 25% των ειδήσεων παγκοσμίως έχουν γυναίκα ως πηγή.
Στην Κύπρο οι γυναίκες λαμβάνουν περιορισμένη προβολή κυρίως σε ότι αφορά τα θέματα ηγεσίας και πολιτικής.
Μέτρα: Καταπολέμηση του σεξισμού, προώθηση γυναικείων προτύπων, μέτρα ενθάρρυνσης για αύξηση της προβολής γυναικών.
11. Γυναίκες και Περιβάλλον
Οι γυναίκες αποτελούν το 80% των εκτοπισμένων λόγω κλιματικής κρίσης. Στην Κύπρο οι γυναίκες έχουν περιορισμένη συμμετοχή στις περιβαλλοντικές πολιτικές.
Μέτρα: ενσωμάτωση της έμφυλης διάστασης σε όλες τις περιβαλλοντικές πολιτικές και στρατηγικές για το κλίμα, την ουσιαστική συμμετοχή των γυναικών στη λήψη αποφάσεων, την προώθηση της περιβαλλοντικής δικαιοσύνης και τη διασφάλιση πρόσβασης όλων σε καθαρή, φθηνή ενέργεια και υγιές περιβάλλον, αντιμετώπιση των ανισοτήτων που γεννά η φτώχεια εξαιτίας της οικολογικής κρίσης.
12. Κορίτσια (The Girl–Child)
129 εκατομμύρια κορίτσια παγκοσμίως βρίσκονται εκτός σχολείου. Στην Κύπρο παρά τις υψηλές επιδόσεις διατηρούνται στερεότυπα που καθορίζουν την επαγγελματική σταδιοδρομία και τους ρόλους των φύλων.
Μέτρα: Εκστρατείες ενάντια στα στερεότυπα, προώθηση της συμμετοχής σε συμβούλια νέων, εκστρατείες ενδυνάμωσης των κοριτσιών και καλλιέργεια συνείδησης ισότητας ανάμεσα στους νέους.
Τριάντα χρόνια μετά το Πεκίνο, η ισότητα των φύλων παραμένει ανολοκλήρωτο καθήκον. Για την Κύπρο, η πρόκληση είναι η εφαρμογή ουσιαστικών πολιτικών, με επαρκείς οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους, που να διασφαλίζουν τα δικαιώματα των γυναικών, ιδιαίτερα των λιγότερο προνομιούχων και να προωθούν την έμφυλη ισότητα ως ζήτημα κοινωνικό, ως προαπαιτούμενο δημοκρατίας και δικαιοσύνης.
Ως Γυναικείο Κίνημα ΠΟΓΟ καλούμε την κυβέρνηση και την Πολιτεία να δείξει την απαιτούμενη πολιτική βούληση για την εφαρμογή των πολιτικών θεσπίζοντας μηχανισμούς παρακολούθησης και ελέγχου της εφαρμογής τους και να διασφαλίσει ότι καμία γυναίκα και ούτε ένα κορίτσι δεν μένει πίσω και δεν έχει ίσα δικαιώματα και ίσες ευκαιρίες ανέλιξης στη ζωή του.
Γυναικείο Κίνημα ΠΟΓΟ – Κύπρος, Νοέμβριος 2025
* Η φωτογραφία είναι από την αποστολή αντιπροσώπων των γυναικείων οργανώσεων της Κύπρου στο Πεκίνο κατά τη διάρκεια της διάσκεψης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Γυναικών, ανάμεσα τους και στελέχη του Γυναικείου Κινήματος ΠΟΓΟ