Γράφει η Βαλεντίνα Γεωργίου, Ιδιοκτήτρια Ιδιωτικού Νηπιαγωγείου – Υποψήφια διδάκτωρ Επιστημών Αγωγής, Μέλος Επαρχιακού Συμβουλίου ΠΟΓΟ Λάρνακας
Με τον όρο εργασία δεν αναφερόμαστε απλώς στην ατομική απασχόληση που έχει ως μοναδικό σκοπό την οικονομική ευημερία αλλά στον ευρύτερο κοινωνικό της ρόλο καθώς συνδέεται με τα κοινωνικά δικαιώματα των ανθρώπων. Το δικαίωμα στην εργασία είναι κατοχυρωμένο στο άρθρο 23 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (1948). Συνεπώς, το δικαίωμα στην εργασία περιλαμβάνει το δικαίωμα σε δίκαιη αμοιβή, σε αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και σε ίση εκπροσώπηση. Παρά την πρόοδο στην κυπριακή αγορά εργασίας, οι γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν προκλήσεις στα πεδία αυτά, αυξάνοντας τον κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ανάπτυξη στοχευμένων κοινωνικών πολιτικών.
Όσον αφορά τη δίκαιη αμοιβή, σύμφωνα με τα πρόσφατα δεδομένα που δημοσίευσε η Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου (2025), οι μέσες μηνιαίες απολαβές των γυναικών ανέρχονται στα €2.267 ενώ των ανδρών €2.679 που αντιστοιχεί σε ένα μισθολογικό χάσμα φύλου (gender pay gap) περίπου 15,4%. Το ποσοστό της διαφοράς δείχνει ότι οι γυναίκες στην κυπριακή αγορά εργασίας συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν ανισότητες στις απολαβές τους. Οι γυναίκες δεν κάνουν λιγότερη δουλειά από τους άνδρες, ούτε κατέχουν λιγότερους ακαδημαϊκούς τίτλους. Ένας παράγοντας που συμβάλει στην ανισότητα των απολαβών είναι ότι οι γυναίκες δεν επιλέγουν κατεύθυνση STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics) η οποία προσφέρει υψηλούς μισθούς. Αυτή η επιλογή στην εργασία δεν βασίζεται σε βιολογικές διαφορές μεταξύ των φύλων αλλά είναι κοινωνικά κατασκευασμένη που σημαίνει ότι η κοινωνία, ενισχυόμενη από την πατριαρχία και τον καπιταλισμό, δημιουργεί κανόνες και στερεότυπα για το τι εργασία πρέπει να κάνει μια γυναίκα και τι ένας άνδρας. Επιπλέον οι γυναίκες αναγκάζονται να κάνουν διαλείμματα στην καριέρα τους λόγω εγκυμοσύνης ή και οικογενειακών υποχρεώσεων αφού αναλαμβάνουν μεγάλο μέρος της απλήρωτης φροντίδας, κάτι που μπορεί να επηρεάσει την εξέλιξή τους και επομένως το μισθό τους.
Όσον αφορά το δικαίωμα σε αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, σύμφωνα με την έκθεση του 2024 του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA) και της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας (Eurostat), 39.9% των γυναικών στην Κύπρο έχουν βιώσει σεξουαλική παρενόχληση στο χώρο εργασίας τους γεγονός που επηρεάζει την επαγγελματική ευημερία των γυναικών και καταπατά το δικαίωμά τους σε αξιοπρεπή εργασία.
Οι γυναίκες στην Κύπρο συνεχίζουν να υποεκπροσωπούνται σε ηγετικές θέσεις καθώς το ποσοστό συμμετοχής τους στο Υπουργικό Συμβούλιο της Κύπρου ανέρχεται σε 36,8% ενώ των ανδρών σε 63,2% για το 2025 (CyStat, 2025). Ένα ακόμα χαρακτηριστικό παράδειγμα υποεκπροσώπησης των γυναικών σε ηγετικούς ρόλους εντοπίζεται στο χώρο της εκπαίδευσης όπου παρά το γεγονός ότι το επάγγελμα δασκάλων και νηπιαγωγών είναι κυρίως γυναικοκρατούμενο, οι γυναίκες συνεχίζουν να υπόκεινται σε ανδρική εξουσία. Συγκεκριμένα, η επιτροπή εκπαιδευτικής υπηρεσίας αποτελείται εξ ολοκλήρου από άνδρες ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι για δεύτερη φορά υπάρχει γυναίκα στη θέση της Υπουργού Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας κάτι το οποίο δείχνει ότι υπάρχουν βήματα προόδου.
Οι γυναίκες στην Κύπρο αντιμετωπίζουν δυσκολίες που καταπατούν το δικαίωμά τους στην εργασία οι οποίες πολλές φορές οδηγούν σε φτώχεια. Σύμφωνα με τη Στατιστική υπηρεσία Κύπρου (2025), το 2024 οι γυναίκες είχα ποσοστό κινδύνου φτώχειας 16% σε σύγκριση με τους άνδρες που κατέχουν 13,1%. Επιπλέον, ευάλωτες ομάδες όπως οι γυναίκες μετανάστριες συνήθως απασχολούνται σε τομείς με χαμηλές αμοιβές συχνά ακόμη και κάτω από τον εθνικό κατώτατο μισθό, λόγω κοινωνικού αποκλεισμού και έλλειψης αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων. Οι παράγοντες αυτοί τις καθιστούν εκτεθειμένες σε οικονομική ανασφάλεια. Στην ίδια κατεύθυνση, η έρευνα των Ganassin, Georgiou και Brohi (2025) υποστηρίζει ότι και στο Ηνωμένο Βασίλειο οι γυναίκες πρόσφυγες που κατέχουν υψηλά προσόντα αντιμετωπίζουν δυσκολίες που οδηγούν σε υποαπασχόληση και οικονομική ανασφάλεια.
Συμπερασματικά, οι γυναίκες στην Κύπρο αμείβονται πιο χαμηλά από τους άνδρες, συχνά εκτίθενται σε αναξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και υποεκπροσωποούνται στις θέσεις εξουσίας, αυξάνοντας τον κίνδυνο φτώχειας τους. Απαιτούνται συστηματικές πολιτικές που καθοδηγούνται από φεμινιστικές και αντικαπιταλιστικές ιδεολογίες καθώς και εκπαιδευτικές προτάσεις που από τις πρώτες βαθμίδες της εκπαίδευσης θα καταρρίπτουν τα κοινωνικά στερεότυπα που συνδέονται με το ρόλο της γυναίκας, προωθώντας έτσι την ισότητα των φύλων. Επιπρόσθετα, πρέπει να θεσπιστούν νομοθεσίες οι οποίες εξασφαλίζουν δίκαιη αμοιβή για άνδρες και γυναίκες για την ίδια εργασία, προωθούν την ίση εκπροσώπηση των φύλων σε θέσεις εξουσίας, υποστηρίζουν μέτρα που ενισχύουν την ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής όπως τα ευέλικτα ωράρια, η επέκταση της άδειας μητρότητας και οι πληρωμένες άδειες φροντίδας. Τέτοιες κοινωνικές πολιτικές θα συμβάλουν όχι μόνο στη μείωση του μισθολογικού χάσματος αλλά και στην εξάλειψη της φτώχειας και ιδίως των γυναικών και των πιο ευάλωτων κοινωνικών ομάδων.
Βιβλιογραφικές πηγές:
Cyprus Statistical Service. (2025). Gender Statistics – 2025. https://library.cystat.gov.cy/NEW/GENDER_STATISTICS-2025-E%CE%9D-300625.pdf
European Union Agency for Fundamental Rights (FRA), European Institute for Gender Equality (EIGE), & Eurostat. (2024). EU gender-based violence survey – Key results: Experiences of women in the EU-27. Publications Office of the European Union. https://fra.europa.eu/sites/default/files/fra_uploads/eu-gender_based_violence_survey_key_results.pdf
Ganassin, S., Georgiou, A., & Brohi, H. (2025). ‘It would be better if you had a UK degree’: exploring the experiences of highly-skilled refugee women in the UK. Language and Intercultural Communication, 24(5), 1–16. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14708477.2025.2519905
United Nations. (1948). Universal Declaration of Human Rights. https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights