«Μέσα σ’ αυτή τη σιωπηλή αντίσταση, ξετυλίχθηκε και μια άλλη ιστορία: εκείνη των παιδιών που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν υπό καθεστώς κατοχής, αποκομμένα από το υπόλοιπο νησί, μέσα σε μια καθημερινότητα γεμάτη περιορισμούς, φόβο, αλλά και δύναμη ψυχής. Αυτά τα παιδιά δεν έμαθαν απλώς να ζουν με τη στέρηση· έμαθαν να αντιστέκονται με το βλέμμα, με τη σιωπή, με το να πηγαίνουν σχολείο υπό την επιτήρηση στρατιωτών, με το να τραγουδούν ελληνικά τραγούδια με χαμηλή φωνή για να μην προκαλέσουν.» 
Τα πιο πάνω είναι ένα μικρό απόσπασμα από την ομιλία της Γενικής Γραμματέας της ΠΟΓΟ σε συζήτηση που διοργάνωσε το Γυναικείο Κίνημα της ΠΟΓΟ την Τρίτη 12 Ιουνίου, στη Δημοσιογραφική Εστία, με τίτλο « Παιδιά των εγκλωβισμένων στην Κύπρο: Μια αθέατη ιστορία». Μια εκδήλωση που στόχο είχε να φέρει στο φως μια πτυχή της ιστορίας μας. Δυστυχώς, ακόμα μια συνέπεια των τραγικών γεγονότων του 1974 που παραμένει σε μεγάλο βαθμό αθέατη.
Χαιρετισμό στη συζήτηση απηύθυνε η Επίτροπος Προεδρίας για Ανθρωπιστικά Θέματα και Αναπληρώτρια Γενική Διευθύντρια του Υπουργείου Άμυνας, κυρία Άννα Αριστοτέλους, αναφέροντας μεταξύ άλλων ποια είναι η σημερινή κατάσταση: «Σήμερα, οι εγκλωβισμένοι και επανεγκατασταθέντες μας στη χερσόνησο της Καρπασίας και στα Μαρωνίτικα χωριά ανέρχονται σε 682, 317 εγκλωβισμένοι και 365 επανεγκατασταθέντες, ανάμεσά τους 114 παιδιά. Παιδιά που μέσα στις πιο αντίξοες συνθήκες κρατούν άσβεστη τη φλόγα της παρουσίας μας στα κατεχόμενα χωριά μας. Που καθημερινά υπενθυμίζουν σε όλους ότι οι ρίζες μας όχι μόνο παραμένουν βαθιά γειωμένες στον τόπο, αλλά είναι και καρποφόρες, εξακολουθούν να ανθίζουν, να δίνουν καρπούς, να προχωρούν, να ονειρεύονται. Είναι αυτά τα παιδιά και οι νέοι που φοιτούν στα Σχολεία μας στο Ριζοκάρπασο και στον Κορμακίτη. Οι επανεγκατασταθέντες νέοι μας, που κατοικούν στα κατεχόμενα χωριά μας και που καθημερινά διανύουν αποστάσεις και υπερβαίνουν εμπόδια όχι μόνο για να μάθουν γράμματα, αλλά και για να υπερασπιστούν το δικαίωμα να ζουν στον τόπο τους, φοιτώντας σε Σχολεία ή Πανεπιστήμια στις ελεύθερες περιοχές, πλέκοντας το νήμα της μνήμης και της ιστορίας. Το νήμα της ταυτότητάς μας.»
Χαιρετισμό απήυθυνε επίσης η Α΄ Αντιπρόεδρος του Κυπριακού Ερυθρού Σταυρού, κυρία Λήδα Κουρσουμπά, η οποία μίλησε για το ρόλο του Ερυθρού Σταυρού σε σχέση με τους εγκλωβισμένους από το 1974 μέχρι σήμερα, όπου σε συνεργασία με την Κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας και τα Ηνωμένα Έθνη, εξακολουθεί να καλύπτει ανελλιπώς τις ανάγκες των εγκλωβισμένων της Καρπασίας και των Μαρωνίτικων χωριών. Η κυρία Κουρσουμπά ανάμεσα σε άλλα ανέφερε τα εξής: «Η απαγόρευση λειτουργίας του Γυμνασίου Ριζοκαρπάσου ανάγκασε πολλά από αυτά , σε ηλικία μόλις 12 ετών, να εγκαταλείψουν το σπίτι, το χωριό, τους γονείς και όλη την οικογένειά τους, για να συνεχίσουν τη μόρφωσή τους στις περιοχές που ελέγχονται από την κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο Κυπριακός Ερυθρός Σταυρός στάθηκε δίπλα σε αυτά τα παιδιά και τις οικογένειές τους, αναλαμβάνοντας την ευθύνη της μεταφοράς τους στις ελεγχόμενες από την Κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας περιοχές. Στη συνέχεια, το Γραφείο Ευημερίας, σε συνεργασία με άλλες αρμόδιες κρατικές Υπηρεσίες, φρόντισε για την τοποθέτησή τους σε οικοτροφεία, ανάδοχες οικογένειες ή συγγενικά σπίτια.» 
Μία εκ των δύο κύριων ομιλητριών ήταν η Νίκη Χρονία, εκπροσωπώντας τα εγκλωβισμένα παιδιά του Ριζοκαρπάσου. Μέσα από τη γλαφυρή, συγκλονιστική και ταυτόχρονα γεμάτη συγκίνηση ομιλία της, κατέγραψε τα ιστορικά γεγονότα και τις προσωπικές μαρτυρίες, όπως τις βίωσε η ίδια αλλά και δεκάδες άλλα παιδιά από το 1974 και εντεύθεν. Πιο κάτω παραθέτουμε αυτούσιες κάποιες από τις αναφορές της, οι οποίες αποτυπώνουν την σκληρή πραγματικότητα που καλούνταν να αντιμετωπίσουν αυτά τα ανήλικα παιδιά μακριά από τη ασφάλεια και τη θαλπωρή του σπιτιού τους.
Η επικοινωνία που σήμερα είναι εύκολη, προσβάσιμη και αυτονόητη, τότε για αυτά τα παιδιά ήταν αγώνας δρόμου: «Η επικοινωνία όμως με τους δικούς μας, σχεδόν ανύπαρκτη. Αλληλογραφία μέσω του Ερυθρού Σταυρού- μικρά σημειώματα, τα οποία ελέγχονταν από την τουρκική αστυνομία. Η τηλεφωνική επικοινωνία μηδενική. Έτσι μπήκε η ραδιοφωνική επικοινωνία στη ζωή μας: η εκπομπή «Μηνύματα προς τους εγκλωβισμένους μας», στο Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου από τις 1: 30 μέχρι τις 1:45, όπου όλοι οι εγκλωβισμένοι σταματούσαν τις δουλειές τους κι έστηναν αυτί στο μικρό τους ραδιόφωνο για να ακούσουν τα νέα από τους δικούς τους. Στέλναμε ηχογραφημένες ευχές Χριστουγέννων και Πασχαλινές. Το ΡΙΚ ανακοίνωνε την ημερομηνία για την ηχογράφηση, μεταβαίναμε στους χώρους του ΡΙΚ, με γραμμένες τις ευχές μας και ηχογραφούσαμε τις φωνές μας. Μέσω αυτής της εκπομπής, ειδοποίησα τη δική μου μητέρα στις 27 Δεκεμβρίου 1994 ότι γέννησα την κόρη μου.»
Το ίδιο συμβαίνει και με την καθημερινή επαφή που έχει ένα παιδί με το γονιό του: «Αυτές τις επισκέψεις όλοι τις περιμέναμε με ανυπομονησία. Οι γονείς μας μάς κουβαλούσαν το αθάνατο. Όλα τα καλά του Ριζοκαρπάσου. Τι να θυμηθώ! Τα καλοζυμωμένα ψωμιά, τα παραδοσιακά κουλούρια, γεννόπιτες, αυγοτές, κολοκάσι, καραόλους, χαλλούμια, φρέσκο ψάρι, κοτόπουλα…όλα από τη δική τους παραγωγή. Φορτωμένοι με τα δικά τους δώρα! Ο κάθε γονιός – επισκέπτης ενημέρωνε και τους υπόλοιπους γονιούς και τους καλούσε να του δώσουν ό,τι μπορούσαν, ό,τι είχαν στην αυλή τους να στείλουν στο παιδί τους.»
Μια άλλη αναφορά της κυρίας Νίκης, σπαρακτική, αφορούσε τη δύσκολη μα και τολμηρή απόφαση του αποχωρισμού: «Τελειώνοντας την έκτη τάξη του Δημοτικού Σχολείου, σε μια τρυφερή ηλικία, το παιδί- μικρός έφηβος καλείτο να πάρει την απόφαση της ζωής του, να εγκαταλείψει την οικογένειά του, τη ζεστή αγκαλιά της μάνας, την προστασία του πατέρα, και να μεταβεί στις ελεύθερες περιοχές για να συνεχίσει τη μόρφωσή του . Να στερηθεί τη θαλπωρή της οικογένειας για να κερδίσει ένα άλλο δικαίωμα, το δικαίωμα στη μόρφωσης. Καλούνταν να συμπληρώσουν έντυπα, εις τριπλούν, γράφοντας ότι με τη θέλησή τους εγκατέλειπαν τους δικούς τους. Έπαιρναν το δρόμο της προσφυγιάς.
Τέλος, κύρια ομιλήτρια της εκδήλωσης ήταν η κυρία Αντωνία Παπαστυλιανού, Ομότιμη Καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Αναφέρθηκε στο ψυχολογικό τραύμα των παιδιών των εγκλωβισμένων, το οποίο « είναι βαθύ, πολύπλευρο και συχνά παραμένει αόρατο για τους περισσότερους. Τα παιδιά αυτά μεγαλώνουν σε περιβάλλον έντασης, αβεβαιότητας και περιορισμών. Ενώ βιώνουν ένα αίσθημα Απομόνωσης και Εγκατάλειψης.
Η αίσθηση ότι «ο υπόλοιπος κόσμος τα έχει ξεχάσει» ενισχύεται από τη δυσκολία μετακίνησης και επικοινωνίας με τον έξω κόσμο και δημιουργεί συναισθήματα ματαιότητας, θυμού ή ακόμα και ενοχής για τη δική τους ύπαρξη σε τέτοιες συνθήκες. Βιώνουν τις συνέπειες του τραύματος που εκδηλώνεται με διάφορους τρόπους. Συχνά βιώνουν διαγενεακό τραύμα (αυτό που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά): Οι γονείς δηλαδή που έχουν βιώσει καταπίεση, προσφυγιά ή πόλεμο το μεταδίδουν, έστω και ασυνείδητα. Και συχνά τα παιδιά μεγαλώνουν με ιστορίες πόνου και απώλειας, χωρίς τις ψυχολογικές «αποσκευές» για να τις επεξεργαστούν.
Η Αντιμετώπιση για τη συνθήκη αυτή που είναι παρατεταμένη εδώ και δεκαετίες, απαιτεί: Συστηματική ψυχολογική υποστήριξη, Ενίσχυση των κοινοτήτων των εγκλωβισμένων με εκπαιδευτικά και πολιτιστικά εφόδια. Ενίσχυση από την πολιτεία μέτρων αποσυμπίεσης»
Ως ΠΟΓΟ, ως γυναικεία οργάνωση με βαθιά πολιτική και κοινωνική συνείδηση, δεν μείναμε ασυγκίνητες μπροστά σε αυτά τα δεδομένα και δεν πρέπει να επιτρέψουμε να ξεχαστούν όσα βίωσαν τα παιδιά των εγκλωβισμένων οικογενειών. Δεν μπορούμε να δεχτούμε την Ιστορία να μιλά μόνο για αριθμούς και για σύνορα, αλλά να αγνοεί τον άνθρωπο — και δη, τα παιδιά, που είναι το πιο αγνό, το πιο άοπλο και συνάμα το πιο ισχυρό σύμβολο μιας πατρίδας.
Ως Γυναικείο Κίνημα ΠΟΓΟ απαιτούμε:
Την επίσημη καταγραφή και ανάδειξη της εμπειρίας των εγκλωβισμένων παιδιών μέσω της παιδείας και της έρευνας.
Τη δημιουργία δομών στήριξης για όσους και όσες ακόμη φέρουν τα τραύματα αυτής της μακροχρόνιας απομόνωσης.
Την αποκατάσταση των δικαιωμάτων τους ώς εγκλωβισμένοι αφού ήρθαν στις ελεύθερες περιοχές χωρίς πραγματικά τη θέληση τους.
Την αποκατάσταση της ιστορικής τους ταυτότητας μέσα από ντοκιμαντέρ, μαρτυρίες, μουσεία, αλλά και μέσα από τα σχολικά βιβλία.
Ζητούμε δικαιοσύνη, ιστορική αλήθεια και συλλογική ευθύνη. Τα παιδιά των εγκλωβισμένων δεν είναι απλώς μάρτυρες μιας εποχής· είναι οι άγραφοι ήρωες της καθημερινής αντίστασης. Είναι αυτοί που κράτησαν ζωντανή την ιδέα της πατρίδας χωρίς τυμπανοκρουσίες.
«Και δεν είμαστε εντελώς βέβαιοι για το τι ακριβώς σημαίνει η παρουσία μας εκεί’
Είμαστε για να κρατήσουμε φωτεινή μια χαραμάδα δίκαιης εξέλιξης’
Είμαστε εκεί γιατί έτσι είναι το φυσικό και το δίκαιο. Μακάρι η παρουσία μας να σημάνει κάτι καλύτερο για όλους.»
Γεωργία Μηνά (Πρόεδρος του Μαθητικού Συμβουλίου Γυμνασίου Ριζοκαρπάσου) που μετέφερε ο Λεύκιος Ζαφειρίου στο βιβλίο του ‘Η Μετέωρη θλίψη της Ιστορίας’ (2023)