Ιστορικά Κεφάλαια
Ο 20ος αιώνας βρίσκει την Κύπρο κάτω από τον Βρετανικό αποικιακό ζυγό. Ο λαός βιώνει συνθήκες φτώχειας και ανέχειας ενώ ο αναλφαβητισμός βρίσκεται σε πολύ υψηλά επίπεδα. Κυριότερες ασχολίες των κατοίκων του νησιού είναι η γεωργία και η κτηνοτροφία, μέσω των οποίων προσπαθούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες των πολυμελών, ως επί το πλείστο, οικογενειών τους.
Σε αυτές τις συνθήκες, οι γυναίκες της Κύπρου βρίσκονται σε ιδιαίτερα δυσμενή θέση. Από τη μια η σκληρή εργασία στα χωράφια, από την αυγή μέχρι τη δύση του ήλιου και από την άλλη οι βαριές οικιακές εργασίες, η φροντίδα των παιδιών και των ηλικιωμένων. Παράλληλα, οι κοινωνικές αντιλήψεις αποκλείουν τη γυναίκα από την μόρφωση και την κοινωνική ζωή και την καθιστούν κτήμα του πατέρα, του συζύγου, του αδελφού, με τη βία εις βάρος τους να αποτελεί καθημερινό φαινόμενο.
Κάπου στα μέσα της δεύτερης δεκαετίας του 20ου αιώνα έφτασε στην Κύπρο το μήνυμα των γυναικείων διεκδικήσεων. Τότε, τη θέση του σιωπηρού αγώνα για επιβίωση πήρε σταδιακά η συνειδητή αφύπνιση των γυναικών και άρχισαν να γίνονται τα πρώτα δειλά βήματα για έξοδο στην εργασία. Κάποιες έγιναν υφάντρες και ράπτριες, ενώ ένας πολύ μικρός αριθμός κατάφερε να αποκτήσει βασική μόρφωση.
Εκείνη την περίοδο αρχίζουν να συντελούνται στην Κύπρο σημαντικές αλλαγές με κυριότερη την οργάνωση της εργατικής τάξης, η οποία ήταν σαφώς επηρεασμένη από την Μεγάλη Οκτωβριανή Επανάσταση. Έτσι δημιουργείται στην Κύπρο ο πρώτος Μαρξιστικός πυρήνας. Σε αυτόν συμμετέχει και η Κλειώ Χριστοδουλίδου, σηματοδοτώντας την εμπλοκή της γυναίκας της Κύπρου στην πολιτική ζωή. Ακολουθώντας τον ίδιο δρόμο, στην ίδρυση του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου το Δεκαπενταύγουστο του 1926, συμμετέχει μια άλλη πρωτοπόρα γυναίκα, η Κατίνα Νικολάου, η οποία υπήρξε και η πρώτη γυναίκα μέλος του πολιτικού του γραφείου. Με φορέα το ΚΚΚ, γίνεται η αρχή για κοινή πάλη αντρών και γυναικών για διεκδίκηση δικαιωμάτων που θα άλλαζαν τις άθλιες συνθήκες ζωής του κυπριακού λαού.
Στα πρώτα βήματα οργάνωσης της εργατικής τάξης, τις δεκαετίες του 1920 και του 1930, οι εργαζόμενες γυναίκες, με την καθοδήγηση του ΚΚΚ, διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο. Συμμετείχαν δυναμικά στις μεγάλες κινητοποιήσεις και στους απεργιακούς αγώνες που πραγματοποιήθηκαν μέσα στις συνθήκες της μεγάλης οικονομικής κρίσης και της τρομοκρατικής παλμεροκρατίας. Σε αυτό το περιβάλλον, γύρω στα τέλη της δεκαετίας του 1930 γεννήθηκε και η ιδέα για την οργάνωση γυναικείων πυρήνων διεκδίκησης, κι έτσι δημιουργήθηκαν οι πρώτες Ενώσεις Εργαζομένων Γυναικών. Προτεραιότητα δόθηκε στα εργασιακά προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι γυναίκες στα συσκευαστήρια πατατών, στα υφαντουργία και στα νηματουργία, στη θέσπιση νομοθεσίας για τις υπηρέτριες και στο αίτημα της ισομισθίας ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες, δασκάλους και νοσηλευτές.
Το 1943, μετά την κατάταξη χιλιάδων Κύπριων εθελοντών στις Συμμαχικές Δυνάμεις ενάντια στο χιτλεροφασισμό, δημιουργήθηκαν οι Ενώσεις Συζύγων Κύπριων Εθελοντών που αξίωναν μαχητικά, την ικανοποίηση αιτημάτων σχετικά με τις απολαβές των συζύγων τους. Με τη λήξη του πολέμου, διεκδίκησαν σθεναρά, με μαζικές κινητοποιήσεις ενάντια στην αποικιακή διοίκηση, την αποστράτευση των συζύγων τους.
Στο μεταξύ το ΚΚΚ μετονομάζεται, το 1941, σε ΑΚΕΛ με στόχο την ευρεία οργάνωση των λαϊκών στρωμάτων ενώ την ίδια χρονιά ιδρύεται η Παγκύπρια Συντεχνιακή Επιτροπή, η μετέπειτα ΠΕΟ, που συστηματικά και οργανωμένα παλεύει για τα δικαιώματα των εργαζομένων. Λίγα χρόνια αργότερα ιδρύεται και το Γραφείο Γυναικών Εργατοϋπαλλήλων της ΠΕΟ το οποίο, συνέβαλε καθοριστικά στην περαιτέρω οργάνωση των γυναικών στο συνδικαλιστικό κίνημα και στους εργατικούς αγώνες.
Η ανάγκη για πολιτικό αγώνα ενάντια στην αποικιοκρατία, η ανάγκη για αγώνα υπέρ της ειρήνης, για βελτίωση της θέσης της Κυπρίας, δημιουργούν τις συνθήκες για μια μαζική γυναικεία οργάνωση στην Κύπρο. Στην πορεία προς την ουσιαστική μορφοποίηση ενός μαζικού, οργανωμένου γυναικείου κινήματος, καθοριστικής σημασίας υπήρξε η αγωνιστική συμμετοχή Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων γυναικών, στους μεγάλους απεργιακούς αγώνες των μεταλλωρύχων της Κυπριακής Μεταλλευτικής Εταιρίας, το 1948. Εκεί ξεδιπλώνεται και κορυφώνεται η αγωνιστικότητα των γυναικών, οι οποίες, σε τρομερά αντίξοες συνθήκες παλεύουν μαζί με τους άντρες για 124 ολόκληρες μέρες.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, ιδρύονται το 1948 οι πρώτες «Προοδευτικές Οργανώσεις Γυναικών», βάζοντας τα θεμέλια για τη δημιουργία της πρώτης Παγκύπριας οργάνωσης γυναικών. Στις 10 Δεκεμβρίου 1950 σε παγκύπριο συνέδριο με 324 αντιπροσώπους, ιδρύεται η «Παγκύπρια Οργάνωση Δημοκρατικών Γυναικών».
Η ΠΟΔΓ διακηρύττει την πίστη της στα ιδανικά της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ειρήνης και της ισοτιμίας των φύλων, και στοχεύει στη διαφώτιση, την αφύπνιση και την κινητοποίηση των γυναικών, στη διεκδίκηση των ίσων δικαιωμάτων τους και στην αντιιμπεριαλιστική πάλη του λαού. Σημαντικό μέσο για την επίτευξη των στόχων αυτών αποτέλεσε το περιοδικό «Γυναίκα της Κύπρου», το οποίο η οργάνωση εξέδιδε από την ίδρυση της.
Η ΠΟΔΓ συνδέθηκε άμεσα με τη Παγκόσμια Δημοκρατική Ομοσπονδία Γυναικών ενώ υιοθέτησε και καθιέρωσε τις διεθνείς επετείους του γυναικείου κινήματος, την 8η Μαρτίου – Διεθνή Ημέρα της Γυναίκας και την 1η Ιουνίου- Διεθνή Ημέρα του Παιδιού.
Με την έναρξη του ένοπλου αγώνα, το 1955 μέχρι και τη λήξη του, το ΑΚΕΛ και όλες οι οργανώσεις του λαϊκού κινήματος, τίθενται εκτός νόμου και πολλά στελέχη του συλλαμβάνονται από τους Άγγλους. Κατά την περίοδο της παρανομίας δεν σταμάτησε ποτέ η κινητοποίηση των γυναικών. Οι γυναίκες ανέλαβαν σημαντικό ρόλο στην οργάνωση και στη διάδοση των θέσεων του κόμματος, ενώ παράλληλα διοργάνωναν σωρεία διαδηλώσεων και πικετοφοριών με απαίτηση την απελευθέρωσή των κρατουμένων και την παροχή επιδόματος στις οικογένειές τους, με συνέπεια να κρατούνται για πολλές ώρες στους αστυνομικούς σταθμούς ή να παρουσιάζονται στα δικαστήρια για δήθεν παραβίαση των νόμων. Ταυτόχρονα, καλούνται να αντιμετωπίσουν το κύμα τρομοκρατίας που εξαπολύει ο Γρίβας με δολοφονίες και κακοποιήσεις στελεχών του κινήματος.
Η ΠΟΔΓ, παραμένει εκτός νόμου και μετά την υπογραφή των Συνθηκών Ζυρίχης – Λονδίνου και ως εκ τούτου δυσκολεύεται εξ αντικειμένου να προσεγγίσει τη μάζα των γυναικών ώστε να προωθήσει τους σκοπούς της και να ανταποκριθεί στις νέες προκλήσεις. Έτσι λαμβάνεται η απόφαση για διάλυση της και μετεξέλιξή της σε μια νέα, νόμιμη, μαζική γυναικεία οργάνωση.
Σε μια αποφασιστική καμπή της ιστορίας της Κύπρου – τη μετάβαση από το αποικιακό καθεστώς στην ανεξάρτητη Δημοκρατία – με ένα μαζικό συνέδριο με 1500 αντιπροσώπους που κλήθηκε με πρωτοβουλία στελεχών της ΠΟΔΓ και με τη συμμετοχή γυναικών ευρύτερων λαϊκών στρωμάτων ιδρύεται στις 9 Ιουλίου 1959 η Παγκύπρια Ομοσπονδία Γυναικείων Οργανώσεων.
Η ΠΟΓΟ, καθορίζει ως γενικούς σκοπούς στο καταστατικό της, την οργάνωση και την ενότητα των γυναικών για την κατάκτηση των δικαιωμάτων τους ως πολίτες, ως εργαζόμενες και ως μητέρες, την προάσπιση των δικαιωμάτων των παιδιών στη ζωή, την ευημερία και την εκπαίδευση, τον αγώνα για εθνική ανεξαρτησία, δημοκρατία και κοινωνική πρόοδο, την περιφρούρηση της παγκόσμιας ειρήνης και τη διεθνή αλληλεγγύη μεταξύ των γυναικών.
Από τον πρώτο κιόλας χρόνο της ίδρυσής της, η ΠΟΓΟ διεκδικεί το πολιτικό δικαίωμα της ψήφου για τις γυναίκες από τον Πρόεδρο Μακάριο. Το δικαίωμα αυτό αναγνωρίζεται και η γυναίκα της Κύπρου ασκεί για πρώτη φορά το δικαίωμα του εκλέγειν στις πρώτες Προεδρικές εκλογές του 1960.
Κατά τη διάρκεια των δύσκολων ετών που οδήγησαν στο πραξικόπημα και στην Τουρκική εισβολή η ΠΟΓΟ, έθεσε ως πρώτιστο της στόχο την ενότητα του λαού μας και ανταποκρίθηκε σε κάθε κάλεσμα για βοήθεια. Με την εκδήλωση του φασιστικού πραξικοπήματος, στελέχη της οργάνωσης συνελήφθησαν, φυλακίστηκαν και βρέθηκαν σε καταλόγους εκτέλεσης, όμως δεν δείλιασαν ούτε στιγμή. Παρά τα σοβαρά πλήγματα που υπέστη η οργάνωση, εξαιτίας του δίδυμου εγκλήματος, μετά τον Ιούλη του 1974, αναπροσάρμοσε τη δράση της και έθεσε όλες της τις δυνάμεις, στη διάθεση του λαού μας. Στο επίκεντρο αυτής της δράσης ήταν ο προσφυγικό κόσμος η διακρίβωση της τύχης των αγνοουμένων, οι παθόντες και οι εγκλωβισμένοι. Η ΠΟΓΟ οργάνωσε εκείνη την περίοδο δεκάδες εκστρατείες για υλική και ηθική συμπαράσταση προς τους πρόσφυγες κι εκδηλώσεις ψυχαγωγίας για τα ορφανά και τα προσφυγόπουλα. Οι γυναικείες οργανώσεις, με ενότητα δράσης, συγκέντρωσαν όλες τους τις δυνάμεις στον αγώνα του κυπριακού λαού για επιβίωση.
Η συμβολή των γυναικών στην επούλωση των πληγών, στις αντικατοχικές κινητοποιήσεις του λαού, στη διαφώτιση της κοινής γνώμης και στην οργάνωση δυναμικών γυναικείων κινητοποιήσεων, υπήρξε ανεκτίμητη. Στην αγωνιστική κινητοποίηση των γυναικών και στην ενότητά τους, η ΠΟΓΟ πρωτοστάτησε. Η Οργάνωση, από το 1974 μέχρι και σήμερα, έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διεθνή διαφώτιση για το Κυπριακό, μέσω της συχνής συμμετοχής της σε διεθνείς συναντήσεις του Γυναικείου Κινήματος. Παράλληλα, ο διαμοιρασμός της πατρίδας και του λαού μας, έθεσαν ψηλά στις προτεραιότητες της ΠΟΓΟ τις δράσεις για την επαναπροσέγγιση μεταξύ των δύο κοινοτήτων, οι οποίες τα πρώτα χρόνια γίνονταν στο εξωτερικό εξαιτίας του κατοχικού στρατού και του καθεστώτος Ντενκτάς.
Τις δεκαετίες που ακολούθησαν, η ΠΟΓΟ βγήκε στους δρόμους, διεκδίκησε και συνεχίζει να διεκδικεί, καταθέτοντας στην κοινωνία και την πολιτεία προτάσεις για τα δικαιώματα της γυναίκας, την ισοτιμία και την κοινωνική δικαιοσύνη. Όλα αυτά τα χρόνια, πέτυχε τον εκσυγχρονισμό του οικογενειακού δικαίου και την κατάργηση του αναχρονιστικού θεσμού της προίκας. Δημιούργησε δικές της υποδομές που στηρίζουν τη σύγχρονη γυναίκα όπως ο Βρεφικός Σταθμός και Νηπιαγωγείο «Παιδομάνα» (1991) και το Συμβουλευτικό Κέντρο Στήριξης της Οικογένειας (2007). Διεκδίκησε μέτρα από το κράτος για την προστασία της μητρότητας. Ξαναζωντάνεψε το θεσμό των Λαϊκών Πανηγυριών, αναδεικνύοντας το λαϊκό πολιτισμό του τόπου μας και συνέβαλε ουσιαστικά στην προώθηση των τεχνών με πολλαπλούς τρόπους. Ταυτόχρονα η ΠΟΓΟ εξέδιδε έντυπα σχετικά με την ισοτιμία των φύλων, με πιο σημαντικό το περιοδικό «Κυπρία», το οποίο κυκλοφορούσε σε τακτική βάση για 25 χρόνια.
Η οργάνωση βρέθηκε στο πλευρό του ΑΚΕΛ σε όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις προωθώντας και τα ζητήματα των γυναικών. Ορόσημο, υπήρξε η εκλογή του Δημήτρη Χριστόφια στην προεδρεία της Δημοκρατίας, κατά τη διάρκεια της οποίας επιτεύχθηκαν σημαντικά βήματα για την ισότητα και την ισοτιμία των φύλων. Η συμμετοχή μεγάλου αριθμού γυναικών στο Υπουργικό Συμβούλιο, ο νόμος για την προστασία της μητρότητας, η γονική άδεια και η καταπολέμησης της γυναικείας ανεργίας και ανισομισθίας, το επίδομα μονογονιού, τα προγράμματα φροντίδας παιδιών και ηλικιωμένων, ήταν μόνο μερικά από αυτά.
Τα τελευταία χρόνια ωστόσο, παρατηρείται πισωγύρισμα στα θέματα ισότητας στον τόπο μας. Η κυβέρνηση Αναστασιάδη – ΔΗΣΥ και Χριστοδουλίδη και η εφαρμογή αντιλαϊκών πολιτικών έχουν οδηγήσει σε κατακερματισμό του κράτους πρόνοιας με πρώτο θύμα τις γυναίκες των λαϊκών στρωμάτων∙ τις συνταξιούχες, τις μακροχρόνια άνεργες, τις ανάπηρες, τις πολύτεκνες, τις μονογονιούς, τις μετανάστριες. Ταυτόχρονα, παρατηρείται αύξηση της έμφυλης βίας με το κράτος να αδυνατεί να την αντιμετωπίσει αποτελεσματικά.
Μπροστά σε όλα αυτά, το Γυναικείο Κίνημα της ΠΟΓΟ ουδέποτε έπαψε να εργάζεται με όσα εργαλεία διαθέτει για την προώθηση και κατάκτηση της γυναικείας ισοτιμίας.
Η ΠΟΓΟ αποτελεί σήμερα τη μεγαλύτερη γυναικεία οργάνωση της χώρας, με δεκάδες δραστήρια τοπικά κινήματα στην ελεύθερη Κύπρο και αποτελεί τη γέφυρα μεταξύ των ελληνοκυπριακών και των τουρκοκυπριακών γυναικείων οργανώσεων ενώ χαίρει κύρους και εκτίμησης μέσα στο διεθνές γυναικείο κίνημα, όπου βρίσκεται εδώ και χρόνια στην Αντιπροεδρία της Παγκόσμιας Δημοκρατικής Ομοσπονδίας Γυναικών.
Ανταποκρινόμενη στο κάλεσμα των καιρών ανέπτυξε πολυσχιδή δράση και κατέθεσε προτάσεις που εγκρίθηκαν από τη Βουλή σε θέματα όπως η ενίσχυση της προστασίας της μητρότητας από την αυθαιρεσία των εργοδοτών και η προστασία του μητρικού θηλασμού. Η ΠΟΓΟ πρωτοστάτησε στον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας για τις αμβλώσεις ώστε να κατοχυρωθούν τα σεξουαλικά και αναπαραγωγικά δικαιώματα της γυναίκας και στην ποινικοποίηση του σεξισμού. Διαμόρφωσε πλαίσιο αιτημάτων για την μονογονεϊκή οικογένεια και την αναθεώρηση του οικογενειακού δικαίου, στον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας που αφορά το βιασμό, τη βελτίωση του νομοθετικού πλαισίου για αντιμετώπιση της εμπορίας προσώπων και εξόδου από την πορνεία ζητώντας την ποινικοποίηση της ζήτησης σεξουαλικών υπηρεσιών. Απαιτεί μέτρα για μείωση του μισθολογικού χάσματος και επιμένει στην αποτελεσματική εφαρμογή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης η οποία αποτελεί το μόνο ολοκληρωμένο εργαλείο για την ολιστική καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών.
Η ΠΟΓΟ δεν είναι απλά μια οργάνωση που διεκδικεί ορισμένα μέτρα που θα βελτιώνουν τη θέση των γυναικών. Στα 75 χρόνια της δράσης του, το Γυναικείο Κίνημα της ΠΟΓΟ βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των αγώνων, έχοντας την πεποίθηση πως η οργανωμένη πάλη και η συλλογική διεκδίκηση είναι ο μόνος δρόμος για το μέλλον, το μέλλον της κοινωνικής ισότητας και της ισοτιμίας των φύλων. Για τη νέα, την ποιοτικά ανώτερη κοινωνία, που θα είναι από τα θεμέλια της δίκαιη. Για το νέο κόσμο, που δεν είναι απλά εφικτός. Είναι αναγκαίος και επίκαιρος: ο κόσμος της ειρήνης και του σοσιαλισμού!
1ο Συνέδριο – Λευκωσία, 7-9 Ιουλίου 1959 (ΡΟΓΙΑΛ)
• Ίδρυση ΠΟΓΟ με συμμετοχή 1.500 γυναικών.
• Στόχοι: ισοτιμία φύλων, δικαιώματα παιδιών, εθνική ανεξαρτησία, κοινωνική πρόοδος, ειρήνη.
• Διεκδίκηση και κατάκτηση του δικαιώματος ψήφου (ασκήθηκε το 1960).
2ο Συνέδριο – Λευκωσία, 9 Απριλίου 1961
• Σύνθημα: «Εμπρός για να ανεβάσουμε τη γυναίκα της Κύπρου στα ψηλότερα σκαλοπάτια της κοινωνικής προόδου».
• Μαζικοποίηση του κινήματος.
• Συμμετοχή γυναικών στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα.
• Σημαντική δράση 1964-65 (βοήθεια στην Τηλλυρία, πορείες κατά βάσεων, εράνοι για πρόσφυγες).
3ο Συνέδριο – Λευκωσία, 9 Απριλίου 1967
• Σύνθημα: «Για μια ΠΟΓΟ πιο δραστήρια και πιο δυνατή».
• Ενίσχυση πολιτικής συνείδησης γυναικών.
• Δράση για ειρήνη, αφοπλισμό, κατάργηση βάσεων.
4ο Συνέδριο – Λευκωσία, 3-4 Απριλίου 1971
• Εδραίωση ρόλου ΠΟΓΟ στην κοινωνική και πολιτική ζωή.
5ο Συνέδριο – Λευκωσία, 26-27 Νοεμβρίου 1977
• Εστίαση στις διακρίσεις στη ζωή, εργασία και οικογένεια.
• Υπόμνημα στη Βουλή για προστασία μητρότητας (1979).
• Δράση για νομοθεσία ισομισθίας και ενάντια στη βία κατά γυναικών.
6ο Συνέδριο – Λευκωσία, 16-17 Απριλίου 1983
• Σύνθημα: «Η Κυπρία στον αγώνα για Ανεξαρτησία – Ισοτιμία – Ειρήνη».
7ο Συνέδριο – Λευκωσία, 23-24 Μαΐου 1987
• Σύνθημα: «Ειρήνη – Δικαίωση της Κύπρου – Ισοτιμία».
• 30 χρόνια ΠΟΓΟ.
• Επισήμανση ανισοτήτων στην κοινωνική και πολιτική ζωή.
8ο Συνέδριο – Λευκωσία, 9-10 Μαΐου 1992
• Σύνθημα: «Μαζί για τα δικαιώματά μας – Για τη σωτηρία της Κύπρου μας».
• Οργανωτική ανασυγκρότηση: από στενή δομή σε πλατύ μαζικό κίνημα.
• Νομοθετικές κατακτήσεις: ισομισθία, άδειες μητρότητας/γονικές, αντιμετώπιση βίας στην οικογένεια.
9ο Συνέδριο – Λευκωσία, 19-20 Οκτωβρίου 1996
• Σύνθημα: «Μπροστά στον 21ο αιώνα για τα δικαιώματά μας, για τη ζωή, για την Κύπρο μας».
10ο Συνέδριο – Λευκωσία, 13-14 Μαΐου 2000
• Σύνθημα: «Νέος αιώνας – Νέα πνοή στη δράση μας».
11ο Συνέδριο – Λευκωσία, 5-6 Νοεμβρίου 2004
• Σύνθημα: «Ισότητα – Επανένωση – Ειρήνη. Μπροστά στις προκλήσεις της νέας πορείας».
• Προσαρμογή στις νέες προκλήσεις ένταξης στην ΕΕ.
• Δράση για ισότητα φύλων, περιβάλλον, δικαιώματα παιδιών, καταπολέμηση ρατσισμού.
12ο Συνέδριο – Λευκωσία, 7 Μαρτίου 2010
• Σύνθημα: «60 χρόνια ΠΟΔΓ – ΠΟΓΟ: Δυναμικά Προχωρούμε»
13ο Συνέδριο – Λευκωσία, 22 Νοεμβρίου 2015
• Σύνθημα: «Μαζί αγωνιζόμαστε για: Ισότητα, ανάπτυξη, ειρήνη»
14ο Συνέδριο – Λευκωσία, 14 Νοεμβρίου 2021
Σύνθημα: «Οι γυναίκες μπροστά! Ισοτιμία – Επανένωση – Ειρήνη».
ΚΑΤΙΝΑ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΠΟΔΓ 1950
Η Κατίνα Νικολάου υπήρξε πρωτοπόρα αγωνίστρια του λαϊκού κινήματος της Κύπρου. Η συμμετοχή της ως η μοναδική γυναίκα ιδρυτικό μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου σηματοδότησε την έναρξη της συμμετοχής των γυναικών στην πολιτική ζωή του τόπου και άνοιξε δρόμους όχι μόνο για τις γυναίκες της Αριστεράς αλλά και όλες τις γυναίκες του τόπου μας. Γεννήθηκε το 1904 στη Λεμεσό και μεγάλωσε σε μία εργατική λαϊκή οικογένεια. Τα βιώματα της την οδήγησαν στην συνειδητοποίηση ότι πρέπει να πάψει η αδικία και η εκμετάλλευση. Όπως η ίδια δήλωσε σκεφτόταν πως «έπρεπε να αλλάξει η ζωή του κόσμου, να ζήσει καλύτερα από εμάς». Το 1924 τέλειωσε το Παγκύπριο Διδασκαλείο στη Λευκωσία και διορίστηκε δασκάλα σε χωριά της Αμμοχώστου.
Την ίδια χρονιά εντάχθηκε στον Κομμουνιστικό Όμιλο Αμμοχώστου και το 1926 πήρε μέρος στο ιδρυτικό συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου. Με το διορισμό της δεν έχασε χρόνο και άρχισε διακριτικά να εισάγει στις συζητήσεις τα ζητήματα της ανισότητας, της σκλαβιάς της γυναίκας, της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Το 1939 εξαναγκάστηκε σε παραίτηση από την αποικιοκρατική κυβέρνηση για την ιδεολογία της και την πολιτική της δράση. Μετά το συνέδριο του ΚΚΚ άρχισαν να δημιουργούνται οι Οργανώσεις Εργαζομένων Γυναικών με την Κατίνα Νικολάου να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο και να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των απεργιακών αγώνων των γυναικών στην Αμμόχωστο. Μετά τη δημιουργία του ΑΚΕΛ αφοσιώθηκε στο κίνημα μέσω της Επαρχιακής Επιτροπής στην Αμμόχωστο.
Το 1950 στην ιδρυτική συνέλευση εκλέγεται Γενική Γραμματέας της Παγκύπριας Οργάνωσης Δημοκρατικών Γυναικών (ΠΟΔΓ). Το 1955 οι Βρετανοί θέτουν εκτός νόμου το ΑΚΕΛ και τις Λαϊκές Οργανώσεις. Η ΠΟΔΓ περνά στην παρανομία μέχρι το 1959. Κατά τη διάρκεια της παρανομίας οι γυναίκες, με την Κατίνα Νικολάου στην πρωτοπορία, πρωτοστάτησαν στις κινητοποιήσεις για την αποφυλάκιση των πολιτικών κρατούμενων και τη στήριξη των οικογενειών τους. Το 1959, με τη λήξη της παρανομίας, η ΠΟΔΓ δίνει τη σκυτάλη στην Παγκύπρια Ομοσπονδία Γυναικείων Οργανώσεων (ΠΟΓΟ). Η Κατίνα Νικολάου παρέμεινε ενεργό στέλεχος της ΠΟΓΟ και διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο και στις νέες συνθήκες που δημιούργησε η Ανεξαρτησία αλλά και μετά τα τραγικά γεγονότα του Ιούλη του 1974, όταν η ίδια μαζί με την οικογένεια της έγιναν πρόσφυγες στη Λεμεσό. Ακόμη και μέσα σε εκείνες τις δύσκολες συνθήκες η Κατίνα στάθηκε αρωγός για πολλές γυναίκες και πολλές οικογένειες που βρέθηκαν στην προσφυγιά. Πέθανε το 1984 στη Λεμεσό.
ΦΑΝΗ ΟΛΥΜΠΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΠΟΔΓ 1950-1959
Η Φάνη Ολυμπίου γεννήθηκε το Γενάρη του 1924 στην Αμμόχωστο, όπου και έκανε τα πρώτα της βήματα μέσα στο Λαϊκό Κίνημα της Αριστεράς. Συχνά περιέγραφε πώς φύτεψαν τότε το σπόρο του γυναικείου κινήματος, πολύ πριν την ίδρυση της ΠΟΓΟ και της ΠΟΔΓ. Κάπου στη δεκαετία του 1940, όταν 22 νεαρές γυναίκες έστησαν την Ένωση Εργαζομένων Γυναικών σε ένα δωμάτιο στην πάροδο Ερμού στο Βαρώσι, το οποίο για να λειτουργήσει έπρεπε η καθεμιά να φέρνει από το σπίτι της την καρέκλα της, ενώ οι ίδιες έραψαν την ελληνική σημαία για το μικρό τους οίκημα. Αμέσως άρχισαν να καταπιάνονται, όπως εξιστορούσε η Φάνη, με τα προβλήματα των εργαζόμενων γυναικών στα συσκευαστήρια πατατών και πορτοκαλιών, στα υφαντουργεία και τα νηματουργεία αλλά και για τις κοπέλες που δούλευαν υπηρέτριες στα αρχοντόσπιτα. Οι γυναίκες βρέθηκαν στο πλευρό του Λαϊκού Κινήματος ακόμα και στις εκλογές που δεν είχαν δικαίωμα ψήφου οι γυναίκες, στην ενίσχυση των απεργιών, στην κινητοποίηση των γυναικών στις αντιαποικιακές διαδηλώσεις, στο πολιτιστικό κίνημα που ξεδιπλώθηκε μέσα από τις οργανωμένες γυναίκες.
Με αυτό τον τρόπο μπήκαν τα θεμέλια του γυναικείου κινήματος. Σε αυτές τις συνθήκες, η Φάνη δεν ήταν απλά παρούσα, ήταν καθοδηγήτρια, ηγέτιδα, μπροστάρισσα. Το 1945, η Φάνη Ολυμπίου παντρεύεται με το Μιχάλη Ολύμπιο με τον οποίο απέκτησαν δυο παιδιά τον Τεύκρο και τη Λυγία. Με το σύντροφο της στη ζωή και στον αγώνα, Μιχάλη Ολύμπιο που ήταν ηγετικό στέλεχος του ΑΚΕΛ για δεκαετίες, πέρασαν μαζί όλες τις δοκιμασίες, όλες τις μεγάλες στιγμές του Κόμματος και του λαού μας. Στη συνέχεια, η Φάνη Ολυμπίου πρωτοστάτησε στη συνένωση όλων των προοδευτικών γυναικείων οργανώσεων που ήταν διασκορπισμένες σε όλη την Κύπρο και στην ίδρυση της Παγκύπριας Οργάνωσης Δημοκρατικών Γυναικών, που άνοιξε το δρόμο για την αφύπνιση και την κινητοποίηση των γυναικών της Κύπρου. Η Φάνη τότε, που είχε μετακομίσει στη Λευκωσία, ανέλαβε τα καθήκοντα της Γενικής Γραμματέως της ΠΟΔΓ καθώς και της Επαρχιακής Γραμματέως της ΠΟΔΓ Λευκωσίας. Επρόκειτο για μια περίοδο που το γυναικείο κίνημα, με ηγέτιδα τη Φάνη Ολύμπιου, έδινε βροντερό παρόν στις κινητοποιήσεις για την λευτεριά της πατρίδας μας, για τα δικαιώματα των γυναικών, για τη στήριξη της μητρότητας, την ενίσχυση του αγώνα για τον παγκόσμιο αφοπλισμό.
Το 1955 η αποικιοκρατία έθεσε εκτός νόμου το ΑΚΕΛ και τις Λαϊκές Οργανώσεις της Αριστεράς, ανάμεσα του και την ΠΟΔΓ, ενώ έριξε στη φυλακή 135 ηγετικά στελέχη του κόμματος. Τότε η Φάνη, μαζί με άλλες συντρόφισσες, τέθηκε από το αποικιακό καθεστώς σε κατ’οίκον περιορισμό και υποχρεώθηκε να παρουσιάζεται καθημερινά στον αστυνομικό σταθμό. Ακόμα όμως και με αυτά τα εμπόδια και με το Κόμμα να βρίσκεται στην παρανομία, η Φάνη ήταν στην πρώτη γραμμή των αγώνων για την απελευθέρωση των πολιτικών κρατούμενων, για τη νομιμοποίηση του ΑΚΕΛ και για τη λευτεριά της Κύπρου. Στο ιδρυτικό συνέδριο της ΠΟΓΟ, το 1959 αναλαμβάνει τη θέση της Γενικής Γραμματέα, την οποία υπηρέτησε για μερικούς μήνες. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, η Φάνη Ολυμπίου δεν έλειψε από κανένα μετερίζι όπου την έταξε το Κόμμα και η ΠΟΓΟ. Μέλος της Εκτελεστικής Γραμματείας και του Γενικού Συμβουλίου επί σειρά ετών, δεν έλειψε από κανένα αγώνα του γυναικείου κινήματος, του ΑΚΕΛ και του λαού μας. Η Φάνη Ολυμπίου άνηκε σε εκείνη την πρωτοπόρα γενιά στελεχών μας που δίπλα στα λάβαρα της Κύπρου και της λευτεριάς, τα λάβαρα της εργατιάς και της κοινωνικής ισότητας, ύψωσε το λάβαρο της γυναικείας χειραφέτησης και της ισοτιμίας των φύλων.
ΣΟΦΙΑ ΤΣΙΜΙΛΗ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΠΟΓΟ 1959-1984
Η Σοφία Τσιμίλλη, διέθετε σημαντικά χαρακτηριστικά που συνέβαλαν ώστε να αφήσει έντονο το αποτύπωμα της, στην προώθηση των δικαιωμάτων γυναικών και παιδιών. Χωρίς να έχει αριστερές καταβολές, αφού πολιτικά προερχόταν από τον ευρύτερο προοδευτικό κεντρώο χώρο, αφοσιώθηκε με πίστη και ζήλο στην υλοποίηση των στόχων που έθεσε η ΠΟΓΟ, υπηρετώντας την οργάνωση για 25 χρόνια ως η πρώτη Γενική Γραμματέας της ΠΟΓΟ (1959-1984). Σύντροφος και συναγωνίστρια του Λύσανδρου Τσιμίλλη για σαράντα χρόνια, στήριξαν ο ένας τον άλλον με κατανόηση και αλληλοσεβασμό. Ήταν ένα από τα δέκα παιδιά (6 κόρες και 4 αγόρια) του δασκάλου δημοσιογράφου και συγγραφέα Χαράλαμπου Παπαδόπουλου και της Φωτεινής Αργυρίδου από τη Βάσα Κοιλανίου.
Μεγάλωσε έτσι σε ένα περιβάλλον όπου τα γράμματα και η μάθηση υπήρξε φυσιολογική πρακτική, αφού η Σοφία Τσιμίλλη, ήταν ένας από τους συνεχιστές της οικογενειακής παράδοσης, που σημαδεύτηκε καθοριστικά, από τον πατέρα της. Ακολουθώντας το επάγγελμα της δασκάλας της δόθηκε ταυτόχρονα η ευκαιρία να ξεδιπλώσει έντονη κοινωνική δράση και όχι μόνο. Αξιοπρόσεκτη ήταν και η παρουσία της στα έντυπα μέσα, με δεκάδες άρθρα και μελέτες, ακόμα και τις λιγότερο γνωστές μεταφράσεις (από τα αγγλικά) ποιημάτων, του Πάμπλο Νερούδα και Ναζίμ Χικμέτ. Η έφεση της στο γράψιμο φαίνεται και από την ευκολία με την οποία συνέτασσε ομιλίες, ανακοινώσεις και υπομνήματα για την ΠΟΓΟ.
Το άνοιγμα του ιδρυτικού Συνεδρίου της ΠΟΓΟ, τον Ιούλιο του 1959, στο οποίο πήραν μέρος 1500 αντιπρόσωποι από όλη την Κύπρο, έγινε από τη Σοφία Τσιμίλλη, ως μέλος της ομάδας πρωτοβουλίας για την ίδρυση της νέας οργάνωσης, που πήρε τη σκυτάλη για να συνεχίσει στο δρόμο που χάραξε η ΠΟΔΓ. «…Η κινητοποίηση, λοιπόν, της κυπρίας γυναίκας, ανέφερε στο άνοιγμα του ιδρυτικού συνεδρίου της ΠΟΓΟ, γύρω από τα προβλήματα της και τα προβλήματα του λαού και του τόπου γενικά, αποτελεί καθήκον πατριωτικό, θα αποβεί δε συμβολή αδρή και δημιουργική στη διαμόρφωση του μέλλοντος μας και στην εξέλιξη της νήσου μας σε πολιτεία ελευθερίας και ευδαιμονίας…», καταδεικνύοντας με αυτό τον τρόπο, τη σωστή θέση περί ισότητας ανδρών και γυναικών σε όλους τους τομείς της κοινωνίας.
Με την ανάληψη της θέσης της Γ.Γ της ΠΟΓΟ, λίγους μήνες μετά το ιδρυτικό συνέδριο το 1959, ρίχθηκε μαζί με τις συναγωνίστριες της στους αγώνες για υλοποίηση των στόχων της οργάνωσης, μέσα από κινητοποιήσεις και έντονες δραστηριότητες, τόσο στην Κύπρο όσο και στο εξωτερικό, όπου επάξια εκπροσωπούσε την ΠΟΓΟ και την Κύπρο, σε διάφορα φόρα και συνέδρια. Δεν ήταν λίγες οι φορές που περιλαμβανόταν στην επίσημη αντιπροσωπεία της Παγκόσμιας Δημοκρατικής Ομοσπονδίας Γυναικών, σε διασκέψεις των Ηνωμένων Εθνών που είχαν ως θέμα τον αφοπλισμό, την παγκόσμια ειρήνη αλλά και τα προβλήματα των γυναικών στο διεθνές περιβάλλον. Αυτό συνέβη και κατά την Παγκόσμια Διάσκεψη για τη δεκαετία των Ηνωμένων Εθνών για τις γυναίκες και ειδικότερα στο φόρουμ για τη μισή δεκαετία όπου η Σοφία Τσιμίλλη συμμετείχε και συνέβαλε σε γενικές συζητήσεις βασικών θεμάτων, όπως η Ειρήνη, Εργασία, Προβλήματα γυναικών προσφύγων και μεταναστριών.
Συνέβαλε ουσιαστικά στην ενότητα των γυναικείων οργανώσεων του τόπου όπου ιδιαίτερα μετά το 1974, οργάνωσαν διάφορες εκδηλώσεις από κοινού. Παράλληλα υπηρέτησε πιστά και με συνέπεια την υπόθεση της επαναπροσέγγισης. Ιδιαίτερες προσπάθειες κατέβαλε ώστε να διοριστεί γυναίκα, ως υπεύθυνη για τα θέματα γυναικών, από την τότε κυβέρνηση Σπύρου Κυπριανού, κάτι το οποίο δεν τελεσφόρησε. Με τον τρόπο αυτό ωστόσο, συνέβαλε στην εμφύτευση της ιδέας για την σύσταση του Μόνιμου Φορέα για τα Δικαιώματα της Γυναίκας (Πρόδρομο του Εθνικού Μηχανισμού για τα Δικαιώματα της Γυναίκας) από τον Πρόεδρο Βασιλείου.
ΕΛΕΓΚΩ ΠΑΡΤΖΙΛΗ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΠΟΓΟ 1984-1987
Η Ελέγκω Παρτζίλη αποτέλεσε μια γυναίκα υπόδειγμα αγωνίστριας. Η συνείδηση και το ήθος της, η πίστη στη συλλογικότητα και στην αρχή ότι το εμείς προηγείται του εγώ ήταν αξιοζήλευτα στοιχεία της προσωπικότητας της. Γεννημένη τον Ιούλη του 1918, η Ελέγκω ήταν το μικρότερο από τα έξι παιδιά της οικογένειας της. Μεγάλωσε σε μια οικογένεια που πάσχιζε για το δίκαιο και την αλληλεγγύη. Η Ελέγκω Παρτζίλη ανήκει στη γενιά των γυναικών που άρχισαν πρώτες να μιλούν για τα δικαιώματα της εργαζόμενης γυναίκας. Το 1939 πρωτοστάτησε στη δημιουργία της Ένωσης Εργαζόμενων Γυναικών. Το 1943 παντρεύεται τον Αντώνη Παρτζίλη με τον οποίον απέκτησαν τρία παιδιά. Ο γάμος της την οδήγησε στην Αμμόχωστο. Ως δασκάλα, η Ελέγκω τίμησε τον τίτλο του λειτουργήματος σε όλο το βάθος και το εύρος του. Το 1950 συμμετείχε ως ιδρυτικό μέλος της Παγκύπριας Δημοκρατικής Ομοσπονδίας Γυναικών. Σε μια περίοδο μάλιστα που η συμμετοχή στις μαζικές οργανώσεις της Αριστεράς δεν ήταν ακίνδυνη. Το 1959, η ΠΔΟΓ δίνει τη θέση της στην ΠΟΓΟ που ιδρύεται τον Ιούλη εκείνης της χρονιάς.
Η προσφυγιά οδήγησε την Ελέγκω στην Ορμήδεια. Παρά τα προβλήματα της περιόδου, η Ελέγκω μετατρέπεται σε ηγετική μορφή του αγώνα για την ανακούφιση των προσφύγων, των οικογενειών των πεσόντων και των αγνοουμένων, δίπλα στις ανάγκες του προσφυγικού κόσμου. Το Φθινόπωρο του 1984 η Ελέγκω Παρτζίλη ανάλαβε τη θέση της Γενικής Γραμματέα της ΠΟΓΟ και το 1987 αναδείχθηκε πρώτη και μοναδική μέχρι σήμερα Πρόεδρος του Γυναικείου Κινήματος ΠΟΓΟ αφού πράγματι η Ελέγκω ήταν μια προσωπικότητα που ξεχώριζε με την πλατιά της απήχηση μέσα στην κυπριακή κοινωνία και με την πολυσχιδή της δράση στο γυναικείο κίνημα και έγινε το πρόσωπο των αγώνων της ΠΟΓΟ μέσα και έξω από την Κύπρο. Σε κινητοποιήσεις, συλλαλητήρια και διαδηλώσεις, η Ελέγκω ήταν στην πρώτη γραμμή κρατώντας ένα πλακάτ για το πολυαγαπημένο της Βαρώσι, ένα πανό για την ισοτιμία της γυναίκας, ένα περιστέρι για την ειρήνη και την ελευθερία. Η θητεία της ως Πρόεδρος της ΠΟΓΟ ολοκληρώθηκε το 1992. Η Ελέγκω είχε παράλληλα και έντονη δράση στο διεθνές γυναικείο κίνημα για την οποία τιμήθηκε από την Παγκόσμια Δημοκρατική Ομοσπονδία Γυναικών το 2005 στο Παρίσι με την ευκαιρία των 60χρονων της Ομοσπονδίας.
ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΠΟΓΟ 1987-2010
Η Χριστίνα Δημητριάδου ανήκει στη γενιά των στελεχών που σήκωσαν στους ώμους τους την υπόθεση του γυναικείου κινήματος. Γεννημένη στην Πάφο το 1945 η Χριστίνα είχε μια πλούσια ακαδημαϊκή εκπαίδευση και κατάρτιση. Σπούδασε Δημοσιογραφία στο Πανεπιστήμιο της 17ης Νοεμβρίου στην Πράγα. Από το 1966 μέχρι το 1970, ολοκλήρωσε τις σπουδές της στη Τεχνολογία Νοσοκομειακού Εργαστηρίου στην Πράγα και ακολούθως από το 1975 μέχρι το 1977 σπούδασε στο Ινστιτούτο Κοινωνικών Επιστημών στη Μόσχα. Η Χριστίνα Δημητριάδου δεν επέλεξε να ασχοληθεί με το αντικείμενο της αλλά να αφοσιωθεί στη δουλειά του κινήματος, η οποία αποτελούσε για την ίδια την μεγαλύτερη τιμή. Η Χριστίνα, παράλληλα με την εμπλοκή της στην ΠΟΓΟ ανέπτυξε εξίσου έντονη δράση και μέσα από τις γραμμές του ΑΚΕΛ. Οργανώθηκε στο κόμμα από το 1965 και διετέλεσε για χρόνια μέλος του πολιτικού γραφείου του ΑΚΕΛ. Τίμησε τα ψηφοδέλτια του κόμματος σε αρκετές αναμετρήσεις στις βουλευτικές εκλογές.
Εκλέγηκε στη θέση της Γενικής Γραμματέα στο 7ο Συνέδριο της ΠΟΓΟ, τον Μάιο του 1987 και ηγήθηκε της οργάνωσης σε περιόδους δύσκολες. Σε περιόδους που η αριστερά ταλανιζόταν από τις ανατροπές στη Σοβιετική Ένωση. Ηγήθηκε στην περίοδο που οι ιδέες μας δέχονταν τεράστια επίθεση. Η Χριστίνα συνέβαλε επίσης στην εμπλοκή της ΠΟΓΟ στο αντικατοχικό κίνημα και στο κίνημα της επαναπροσέγγισης. Η συμβολή των γυναικών στην επούλωση των πληγών, στις αντικατοχικές κινητοποιήσεις του λαού, στη διαφώτιση της κοινής γνώμης και στην οργάνωση δυναμικών γυναικείων κινητοποιήσεων, υπήρξε ανεκτίμητη. Ως μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής Κομμάτων και Οργανώσεων συνέβαλε με όλες της τις δυνάμεις για την επιτυχία των παλλαϊκών συλλαλητηρίων ενάντια στην τουρκική κατοχή, για την απελευθέρωση και επανένωση της Κύπρου, για την επαναπροσέγγιση και την αδελφοσύνη με τις Τουρκοκύπριες συμπατριώτισσες μας. Προσέφερε κάθε υποστήριξη στο έργο των Επιτροπών Προσφύγων, Συγγενών Αγνοουμένων Εγκλωβισμένων και με ιδιαίτερες πρωτοβουλίες προβάλλει τα αιτήματα τους διεθνώς.
Η Χριστίνα έδωσε τεράστιες δυνάμεις για την εμπλοκή όλων και περισσότερων γυναικών στο κίνημα της επαναπροσέγγισης. Ήταν ηγετική μορφή στις πρώτες δράσεις επαναπροσέγγισης που οργανώθηκαν εκτός Κύπρου. Κατά την περίοδο που η Χριστίνα βρισκόταν στην ηγεσία της ΠΟΓΟ πάρθηκε η απόφαση για μηνιαία έκδοση του περιοδικού ΚΥΠΡΙΑ, το οποίο αποτελούσε μοναδικό μέσο επικοινωνίας και ενημέρωσης της γυναίκας για τα προβλήματα και την ανάγκη οργάνωσης για την διεκδίκηση της λύσης τους. Η Χριστίνα είχε επίσης διακριθεί επάξια και στο διεθνές γυναικείο κίνημα διατελώντας για αρκετά χρόνια αντιπρόεδρος της ΠΔΟΓ το οποίο αποτελούσε ένδειξη σεβασμού τόσο προς την ίδια όσο και προς την ΠΟΓΟ. Το 2010 η Χριστίνα παρέδωσε τη σκυτάλη της Γενικής Γραμματέα της ΠΟΓΟ στη Σκεύη Κουκουμά όμως παρέμεινε ενεργό στέλεχος του Κινήματος.
ΣΚΕΥΗ ΚΟΥΚΟΥΜΑ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΠΟΓO 2010 – ΣΗΜΕΡΑ
Η Σκεύη Κούτρα Κουκουμά γεννήθηκε στο Αυγόρου. Είναι παντρεμένη με τον Αντώνη Κουκουμά και έχει τρεις γιούς και μία εγγονή. Σπούδασε Αρχιτεκτονικό Σχέδιο στο Ηνωμένο Βασίλειο και εργάστηκε ως διευθύντρια τεχνικού γραφείου. Στα νεανικά της χρόνια διετέλεσε μέλος της Παγκύπριας Ενιαίας Οργάνωσης Μαθητών (ΠΕΟΜ) και της Ενιαίας Δημοκρατικής Οργάνωσης Νεολαίας (ΕΔΟΝ). Από το 1990 είναι μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΑΚΕΛ ενώ κατά τα έτη 2015- 2021 διετέλεσε μέλος του Πολιτικού Γραφείου. Διετέλεσε επίσης Επικεφαλής του Γραφείου Ισότητας των Φύλων και μέλος του Γραφείου Διεθνών Σχέσεων της Κεντρικής Επιτροπής του ΑΚΕΛ. Από το 2010 είναι Γενική Γραμματέας του Γυναικείου Κινήματος ΠΟΓΟ. Επιπλέον είναι Αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Δημοκρατικής Ομοσπονδίας Γυναικών. Από το 2010 είναι Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Συμβουλευτικού Κέντρου Στήριξης της Οικογένειας, ενώ από το 2013 είναι Αντιπρόεδρος της Παγκύπριας Συντονιστικής Επιτροπής Προστασίας και Ευημερίας του Παιδιού. Στη Κολομβία μαζί με αντάρτισσες της FARC, 2018.
Στις 6 Μαρτίου 2008 ανέλαβε θέση Βουλεύτριας Αμμοχώστου, ενώ επανεξελέγη στις Βουλευτικές Εκλογές του 2011 και του 2016. Ως Βουλεύτρια, διετέλεσε, ανάμεσα σε άλλα, Πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Προσφύγων – Εγκλωβισμένων, Αγνοουμένων και Παθόντων, μέλος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Ίσων Ευκαιριών μεταξύ Ανδρών και Γυναικών. Υπήρξε ταυτόχρονα Επικεφαλής της Κυπριακής Αντιπροσωπείας στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), μέλος της αντιπροσωπείας της Βουλής στη Διακοινοβουλευτική Ένωση, αντιπρόεδρος της Μόνιμης Επιτροπής Δημοκρατίας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Διακοινοβουλευτικής Ένωσης, μέλος του Προεδρείου του Παγκόσμιου Φόρουμ Γυναικών Βουλευτών της Διακοινοβουλευτικής Ένωσης, μέλος της Αντιπροσωπείας της Βουλής στη Διακοινοβουλευτική Διάσκεψη για τη Σταθερότητα, Οικονομικό Συντονισμό και Διακυβέρνηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Σκεύη Κουκουμά συνέβαλε ουσιαστικά ώστε η ΠΟΓΟ, να συνεχίζει να βρίσκεται στην πρωτοπορία και να αποτελεί τη μεγαλύτερη γυναικεία οργάνωση της χώρας, ενώ ταυτόχρονα να χαίρει κύρους και εκτίμησης μέσα στο διεθνές γυναικείο κίνημα, όπου κατέχει εδώ και χρόνια τη θέση της Αντιπροέδρου της Παγκόσμιας Δημοκρατικής Ομοσπονδίας Γυναικών. Ως Βουλεύτρια ανέπτυξε πολυσχιδή δράση και κατέθεσε προτάσεις στα θέματα της ισότητας των φύλων και των δικαιωμάτων των γυναικών, πολλές από τις οποίες θεσπίστηκαν νομοθετικά. Ανάμεσα σε άλλα η προστασία της μητρότητας από την αυθαιρεσία των εργοδοτών, ο εκσυγχρονισμός της νομοθεσίας για τις αμβλώσεις, η προστασία του μητρικού θηλασμού, η στήριξη της μονογονεϊκής οικογένειας, η αναθεώρηση του οικογενειακού δικαίου, η νομοθεσία για καταπολέμηση του σεξισμού και του διαδικτυακά διαδιδόμενου σεξισμού, ο εκσυγχρονισμός της νομοθεσίας που αφορά των βιασμό.
Η Σκεύη Κουκουμά, ήταν η πρώτη πολιτικός που ανέδειξε το ζήτημα των γυναικών που υπήρξαν θύματα βιασμού κατά την τουρκική εισβολή το 1974 και ήγειρε εντός του κοινοβουλίου το ζήτημα της υποχρέωσης του κράτους για πολιτική μέριμνα και στήριξη τους. Επίσης ως Πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Προσφύγων, Εγκλωβισμένων, Αγνοουμένων και Παθόντων συνέβαλε στην προώθηση των θεμάτων που αφορούσαν τον προσφυγικό κόσμο, στη στήριξη των εγκλωβισμένων και των παθόντων και στη προώθηση των θεμάτων που αφορούν τη διακρίβωση της τύχης των αγνοουμένων.
